- remove_red_eye 126 odwiedzin
W ostatnich latach coraz więcej, coraz bardziej merytorycznie i szczegółowo zaczęto mówić o dzieciach w spektrum autyzmu. Ich potrzeby są coraz bardziej zauważane i rozumiane. Dobrze czują się w znanym dla nich środowisku, wśród znajomych osób i przedmiotów. Często pierwszym, niepokojącym rodziców symptomem, jest schematyczna zabawa i słynne już układanie autek w rządku. Należy mieć świadomość tego, że dziecko w przedziale wiekowym od 18.do 30. miesiąca życia, ma prawo do tego typu zabaw, tzw. schematycznych, do układania samochodów w rządku, klocków zgodnie z przyjętym przez siebie układem czy porządkowania kredek wg kolorów. Kluczowa jest obserwacja dziecka i sposobu tejże zabawy. Jeśli dziecko zmienia formy zabaw, zaprasza do nich bliskie osoby, nie denerwuje się, gdy ktoś zburzy, zmieni jego koncepcję, nie należy takiego zachowania wiązać ze spektrum autyzmu. Jest to po prostu jeden ze sposobów poznawania rzeczywistości, tworzenia sobie obrazu świata. Powtarzalne, a wskazujące na spektrum autyzmu, zachowania malucha, obejmują kilka form, z których najbardziej oczywistą i powszechną jest właśnie układanie w rzędzie, czy też kręcenie kołami samochodu zabawkowego, co może przenosić się na zachowania autostymulujące w postaci kręcenia się wokół własnej osi. Drugą z form, jest sztywne przywiązanie się do życia w rutynie, zgodnie z jasno określonymi zasadami. Wyjście poza te rutynowe zachowania, często budzi u dzieci w spektrum silne reakcje wypływające z układu nerwowego, nie zaś z ich zawziętości czy upartego charakteru. Przełamanie schematu, przerwanie rutyny związanej na przykład ze sposobem zasypiania, może spowodować nieprzewidywalne reakcje organizmu. Kolejną grupą zachowań mogących wskazywać na spektrum, są zainteresowania dziecka. Mówimy tu o bardzo zawężonych i mocno zradykalizowanych fascynacjach dziecka ograniczających się tylko do jednej sfery, np. zabawa wyłącznie samochodami strażackimi, dinozaurami czy fascynacja alfabetem bądź cyframi. Jest to zainteresowanie tak mocne, że praktycznie niemożliwe jest by zainteresować malucha inną aktywnością. Należy podkreślić, że formy te mają zawsze charakter powtarzalności i stanowią sposób poukładania sobie rzeczywistości, stworzenia własnego modelu, obrazu świata.
Jak bawi się dziecko z autyzmem?
Odpowiadając na to pytanie w najprostszy sposób, należy powiedzieć że dziecko z autyzmem bawi się w sposób stereotypowy, schematyczny, bez elementów zabawy symbolicznej, czy wchodzenia w role. Dziecko autystyczne przejawia problemy w zakresie naśladowania, czyli zdolności powtarzania tego, co ktoś mówi lub pokazywania tego, co ktoś robi. Układanie w rządku, segregowanie zgodnie z wybraną przez siebie linią kolorystyczną czy układanie przedmiotów przy zachowaniu odpowiedniej wielkości, zapewnia dziecku poczucie bezpieczeństwa, zapewnia samoregulację, uspakaja i wycisza. Nadmiar bodźców sensorycznych, tj. dźwięki, światło, dotyk, „atakuje” układ nerwowy dziecka w spektrum, w wyniku czego, czuje się ono zagrożone, nie jest w komfortowej dla siebie sytuacji. Wchodzenie w nowe role, społeczne oczekiwania i nagłe zmiany, powodują lęk, budzą frustrację i niepokój. Stąd też model zabawy oparty na przewidywalności i możliwości kontrolowania stanu rzeczy. Dzieci w spektrum wykazują często zaburzenia w zakresie przetwarzania sensorycznego, które mogą objawiać się poprzez obronność sensoryczną – nadwrażliwość, nadreaktywność, co w praktyce oznacza np. brak tolerancji na niektóre faktury materiałów czy niechęć do obcinania paznokci czy mycia włosów. Inne dziecko może przejawiać podreaktywność, podwrażliwość sensoryczną, co z kolei objawia się np. brakiem reakcji na bodźce związane z naciskiem na mięśnie, może też słabo czuć schemat swojego ciała. W takich sytuacjach, często z pomocą przychodzą sensoryczne rozwiązania terapeutyczne, czy to w formie zabawek czy pomocy sensorycznych. Ich zadaniem jest przyzwyczaić dziecko do bardziej wymagających struktur, faktur, niecodziennych materiałów. Poza tym do niektórych z tych sensorycznych pomocy, można się przytulić, poczuć przy nich bezpiecznie, odprężyć i przepędzić strach. Jedna z takich właśnie pomocy, jest dostępna na stronie sklepu Liger, fakturowa piłka sensoryczna czy też jej odpowiednik w innym kształcie – kolorowy, sensoryczny walec. Zarówno piłka, jak i walec, zaspokajają poczucie bezpieczeństwa i stymulują zmysły. Wykonane zostały z różnorodnych tkanin, wypełnione miękką kulką silikonową, dzięki czemu są w pełni bezpieczne i zachęcają do zabaw nawet najmłodsze dzieci.
Dlaczego zabawa bywa powtarzalna?
Jak już zostało to powiedziane, dzieci w spektrum autyzmu, organizuje swoją zabawę w odmienny sposób, niż robią to dzieci neurotypowe. Tworzenie schematów, powtarzalność czynności, zabaw, fascynacja wybranym przedmiotem czy dziedziną – to wszystko sprawia, że dziecko z ASD czuje się pewniej, bezpieczniej ale także w ten sposób, poprzez powtarzalność właśnie, uczy się i doświadcza. Pamiętajmy, że my, jako rodzice, nauczyciele czy terapeuci, powinniśmy znaleźć właściwą ścieżkę, powinniśmy umieć tak pokierować naszymi oddziaływaniami terapeutycznymi, by zbudować z dzieckiem relację, opartą na wzajemnym zaufaniu. Zrozumienie, obserwacja, wspólne przebywanie i zabawa, pozwolą na poznanie zainteresowań dziecka, a dzięki temu zbudowanie relacji, która jest kluczowa w dalszym prowadzeniu terapii. Dzięki powtarzalności, dziecko nabiera pewności siebie, przyswaja sobie wiedzę o świecie, uczy się.
Jak uczyć zabaw z wykorzystaniem powtarzalności?
Poprzez proste zabawy w naśladownictwo (klaskanie, stukanie, wystukiwanie rytmów), poprzez proste układanki, sortery, a także zabawy słowne (śpiewanie piosenek, wierszyki) i zabawy sensoryczne, można osiągnąć zamierzony efekt – nauczyć dziecko zabawy opartej na pewnej powtarzalności i schematyzmie, które pomogą maluchowi w bezpieczny dla niego sposób, zorganizować swoją zabawę i przekształcić ją w zabawę tematyczną. Ważne jest także nadanie pewnej struktury i rutyny oraz wprowadzenie harmonogramów, które zapewniają organizację dnia, dzięki czemu dziecku łatwiej się funkcjonuje. Przykładami zabaw z wykorzystaniem powtarzalności, jest nauka układania sekwencji, kategoryzacja oraz wszelkie układanki, które aktywizują lewą i prawą półkulę mózgu. Sekwencja, czyli uporządkowany ciąg znaków (mogą być to słowa, dźwięki czy ruch), pozwala dziecku na rozwijanie spostrzegawczości, uczy myślenia logicznego, trenuje koncentrację, a także rozwija mowę. Wszystko to, dzięki aktywizacji lewej półkuli mózgu. Umiejętność tworzenia sekwencji, przekłada się na życie codzienne, gdyż wypracowane i poznane schematy, pozwalają dziecku w spektrum autyzmu, na czerpanie z nich w życiu codziennym.
W sklepie Liger, znajdziecie Państwo szereg propozycji, które uczą budowania sekwencji i dzięki którym dziecko może tę umiejętność rozwijać. Są to wszelkiego rodzaju układanki sekwencyjne, gry zręcznościowe, a także materiały z kartami pracy do nauki układania sekwencji.
Pomoce i zabawki sensoryczne wspierające rozwój – nasze propozycje
Większość dzieci w spektrum autyzmu potrzebuje dodatkowych stymulacji i wzmocnień sensorycznych. Brak lub niewystarczająca zdolność do właściwej organizacji bodźców sensorycznych odbieranych przez wszystkie zmysły, to właśnie zaburzenia integracji sensorycznej. Niektórzy badacze autyzmu wskazują, że zaburzenia u dzieci będących w spektrum autyzmu mogą wynikać z deficytów w obszarach mózgu, które odpowiadają za procesy sensoryczne. Najbardziej oczywistymi symptomami są nadwrażliwość lub podwrażliwość na dotyk, dźwięk, światło czy dotyk, trudne do przewidzenia reakcje na bodźce sensoryczne, trudności w wyodrębnianiu bodźców, co może prowadzić do przeciążenia sensorycznego. Zaburzenia integracji sensorycznej mogą wpływać na zdolność komunikacji werbalnej i niewerbalnej. Dodatkowo dzieci w spektrum autyzmu mające zaburzenia integracji sensorycznej, odczuwają problemy z właściwym odbiorem różnych sygnałów pochodzących z otoczenia. Do tego aby wesprzeć dziecko, aby pomóc mu w lepszym funkcjonowaniu i poznawaniu otaczającego świata, można wykorzystać kreatywne i rozwijające pomoce sensoryczne dostępne w naszym sklepie. Można także wykorzystać własne pomysły i spróbować wdrażać zabawy sensoryczne w domu. Należy pamiętać, że każde dziecko potrzebuje dopływu innych doświadczeń, wymaga wsparcia w innym zakresie i rozwija się także w swoim tempie. Do wielu umiejętności dochodzi z czasem, poprzez strategię małych kroków.
W sklepie Liger można znaleźć pomoce sensoryczne, które aktywizują i wspierają różne zmysły. Pomocą wspierającą rozwój zmysłu wzroku, są panele świecące w ciemności. Wystawione na światło dzienne, potrafią świecić nawet około 6 godzin, co daje niezwykły efekt relaksacyjny i terapeutyczny. Posiadamy także panele sensoryczne typu tablica z podświetlanymi pałeczkami.
Pobudzanie czucia głębokiego możliwe jest dzięki zastosowaniu ścieżek sensorycznych o zróżnicowanych fakturach. W sklepie Liger, znajdziecie Państwo różne propozycje ścieżek pobudzających czucie głębokie i zmysł dotyku. Jedną z propozycji jest ścieżka sensoryczna kombinacyjna 8 elementów, składająca się z elementów o zróżnicowanej fakturze i kolorze. Chodzenie bosą stopą, uciskanie dłońmi, zabawy na czworaka, to świetne propozycje stymulujące czucie głębokie. Ścieżkę można łączyć z innymi elementami i rozwiązaniami sensorycznymi. Ścieżka me regulowaną twardość. Szersze możliwości ćwiczeń i zabaw daje łączenie takich pomocy dyski, ścieżki, maty sensoryczne
Dla dzieci potrzebujących mocnego dociążenia, polecamy sprzęt obciążający, jak kamizelki czy kołderki obciążone. Pomoce te sprawdzają się w codziennej terapii dzieci z ASD, można korzystać z nich zarówno w domu, jak i w placówkach oraz gabinetach terapeutycznych. W sklepie Liger dostępne są kamizelki codzienne oraz specjalistyczne. Te ostatnie posiadają dodatkowo kieszenie na zewnątrz, które pozwalają na umieszczenie dodatkowego obciążenia. Jest to bardzo wygodne i praktyczne rozwiązanie, zwłaszcza w większych ośrodkach terapeutycznych, w których z terapii korzysta wielu pacjentów.
Mocny docisk ale bez zbędnego obciążenia można uzyskać dzięki ćwiczeniom przy użyciu maty sensorycznej. Umożliwia ona ścisłe owinięcie dziecka, jego rolowanie, a nawet turlanie. Mata sensoryczna daje też możliwości wielu kreatywnych zabaw, jak np. zabawa w naleśnik, która jest lubiana i pożądana przez dzieci o potrzebach sensorycznych. Zabawy typu naleśnik, pozwalają na kontrolowanie intensywności docisku i bodźców dostarczanych dziecku.
Chcąc jak najlepiej dopasować pomoc czy zabawkę sensoryczną, musimy najpierw dobrze poznać dane dziecko, zaobserwować jego zainteresowania, potrzeby, ale także uwzględnić jego możliwości. Jak więc poznać dziecko? Najlepiej uczynić to poprzez obserwację oraz wspólne spędzanie czasu. Poprzez swoją zabawę, dziecko akcentuje swoje potrzeby, sposób w jaki konstruuje zabawę, może nam – dorosłym, wiele o nim powiedzieć. Tworzenie zabaw opartych na schematach, zapewnia dziecku stabilność, równowagę i poczucie bezpieczeństwa. Nie warto więc oporować i stawiać dziecku zbędnych barier. Nie bójmy się schematów, one nie ograniczają ale wspierają i kształtują w małym człowieku jego wartość i poczucie godności oraz stabilizację.