Jak rozpoznać autyzm? 10 pierwszych objawów

Postęp medycyny, jaki dokonał się od końca XX wieku, jest ogromny. Nowoczesny sprzęt i zaawansowana wiedza specjalistów ratują dziś życie dzieci i dorosłych, a pomoc możliwa jest nawet na etapie prenatalnym. Mimo wszystko istnieje w organizmie człowieka obszar, o którym wciąż wiemy niewiele i w którym zachodzące procesy są wysoce nieprzewidywalne dla specjalistów - jest to mózg człowieka. Możliwości mózgu i centralnego układu nerwowego są olbrzymie, a mimo wszystko często oddziaływania terapeutyczne nie przynoszą zamierzonych rezultatów. W wielu jednak przypadkach skuteczność terapii jest wysoka, co pozwala pacjentowi na normalne i samodzielne funkcjonowanie w społeczeństwie lub też na podniesienie jakości jego życia.

Co to jest autyzm? Najważniejsze informacje

Rozwój medycyny, dostępnych narzędzi badawczych, a także wzrost świadomości wśród specjalistów różnych dziedzin, pozwala na coraz lepsze i bardziej precyzyjne diagnozowanie dzieci z różnymi dysfunkcjami, zaburzeniami i chorobami. Jednym z zaburzeń, które jest coraz częściej diagnozowane i szerzej omawiane w przestrzeni publicznej, jest autyzm. Jest on opisywany jako całościowe zaburzenie rozwoju i traktowany jako wielogenowe, silne i dziedziczne zaburzenie. Badacze autyzmu podkreślają, że w przypadku autyzmu dziedziczność sięga nawet 90%.

Objawy autyzmu u niemowląt

Pierwsze symptomy mogą być widoczne już w pierwszym roku życia. Niektóre z nich to:

1. Brak kontaktu wzrokowego podczas karmienia i zabawy.
2. Nieodpowiadanie uśmiechem na uśmiech opiekuna.
3. Słabe lub nieobecne gaworzenie.
4. Brak reakcji na swoje imię.
5. Zbyt mała wrażliwość na głos i obecność rodzica.
6. Niechęć do przytulania i kontaktu fizycznego.
7. Brak zainteresowania twarzami innych osób.
8. Nietypowe reakcje na dźwięki (brak strachu przy głośnym hałasie lub nadmierna wrażliwość).
9. Mała ekspresja emocjonalna (rzadki śmiech, brak różnorodnych reakcji).
10. Ograniczona mimika twarzy

Objawy autyzmu u dzieci w wieku 2–3 lat

Na tym etapie różnice w rozwoju są już bardziej zauważalne:

1. Brak rozwoju mowy lub wyraźne opóźnienie w jej pojawieniu się.
2. Echolalia – powtarzanie słów bez rozumienia ich znaczenia.
3. Brak wskazywania palcem na przedmioty lub osoby.
4. Brak gestów komunikacyjnych, np. machania ręką na pożegnanie.
5. Unikanie kontaktu z rówieśnikami.
6. Preferowanie samotnej zabawy.
7. Przywiązanie do rutyny – sprzeciw wobec zmian.
8. Intensywne, powtarzalne ruchy (np. kręcenie się w kółko).
9. Skupienie uwagi na jednej zabawce lub czynności.
10. Brak zainteresowania wspólną zabawą symboliczną (np. udawanie, że lalka je).

Objawy autyzmu u dzieci w wieku 4–5 lat

Wiek przedszkolny to czas, gdy dziecko powinno coraz lepiej funkcjonować społecznie. U maluchów ze spektrum autyzmu często obserwuje się:

1. Trudności w nawiązywaniu relacji z rówieśnikami.
2. Brak potrzeby dzielenia się doświadczeniami (np. pokazywania rysunku).
3. Dosłowne rozumienie wypowiedzi, brak zrozumienia żartów i metafor.
4. Powtarzalne ruchy ciała (machanie rękami, kołysanie się).
5. Silna koncentracja na wąskim obszarze zainteresowań.
6. Problemy z wyrażaniem emocji w odpowiedni sposób.
7. Kłopoty z rozumieniem emocji innych osób.
8. Trudności w zabawie „na niby” i brakuje elastyczności w scenariuszach zabawy.
9. Nadwrażliwość na bodźce (hałas, światło, zapachy).
10. Problemy z adaptacją w nowych sytuacjach (np. wizyta w nowym miejscu).

Dlaczego wczesna diagnoza autyzmu jest tak ważna?

Rozpoznanie autyzmu na wczesnym etapie życia pozwala szybciej wdrożyć terapię i odpowiednie formy wsparcia. Dzięki temu dziecko ma większe szanse na prawidłowy rozwój komunikacji, budowanie umiejętności społecznych i stopniowe osiąganie samodzielności.

Jak pomóc dziecku ze spektrum autyzmu?

Dziecko z autyzmem wymaga jak najwcześniejszej, intensywnej stymulacji prowadzonej przez specjalistów, m.in. neurologopedę czy logopedę, którzy dostosują program terapii do jego możliwości. Dziecko w spektrum autyzmu często ma trudności z zabawą symboliczną, komunikacją niewerbalną czy świadomością własnego ciała. Z tego względu kluczowe jest, aby terapeuta potrafił skupić na sobie jego uwagę i stał się dla niego przewodnikiem po świecie interakcji. Kontynuacja terapii w domu przynosi lepsze efekty, gdy ograniczymy rozpraszacze, takie jak telewizor, komputer czy smartfon, zwłaszcza podczas wspólnych ćwiczeń i zabaw.

Wsparcie dziecka ze spektrum to praca terapeutów, rodziców i samego dziecka. Logopeda powinien komunikować się prosto i jasno, dostosowując sposób mówienia do możliwości dziecka, a także uważnie słuchać jego wypowiedzi lub intencji. W terapii pomocny jest szeroki wybór pomocy logopedycznych i sensorycznych, które uatrakcyjniają zajęcia, wspierają rozwój komunikacji oraz ułatwiają nabywanie nowych umiejętności.

Jak wspierać dziecko ze spektrum autyzmu? Przykłady pomocy i gier sensorycznych

Terapia prowadzona przez specjalistów to fundament, ale równie ważne jest wsparcie, które dziecko otrzymuje na co dzień. Codzienne ćwiczenia i zabawy w domu lub przedszkolu odgrywają tu kluczową rolę. Odpowiednio dobrane pomoce i gry sensoryczne pomagają stymulować zmysły, rozwijać komunikację, koncentrację oraz zdolności społeczne. W sklepie Liger można znaleźć:

Pomoce wspierające rozwój dziecka z autyzmem

• Tablice manipulacyjne – zawierają zamki, suwaki, przyciski i inne elementy, które uczą dziecko cierpliwości, rozwijają motorykę małą i dają poczucie sprawczości.
• Ścieżki sensoryczne – maty o różnych fakturach (gładkie, chropowate, miękkie) pozwalają dziecku eksplorować otoczenie stopami i dłoniami, wspierając integrację sensoryczną.
• Piłki i wałki sensoryczne – pomagają regulować napięcie mięśniowe, sprzyjają relaksacji, a przy okazji rozwijają koordynację ruchową.

Gry sensoryczne

• Memory dotykowe – karty z różnymi fakturami, które dziecko dopasowuje w pary, korzystając wyłącznie ze zmysłu dotyku.
• Puzzle sensoryczne – elementy o zróżnicowanej powierzchni (gładkie, szorstkie, miękkie), które łączą rozwój logicznego myślenia z doświadczeniem dotykowym.

Autyzm może ujawniać się już od okresu niemowlęcego, a jego objawy zmieniają się wraz z wiekiem dziecka. Wczesna diagnoza i odpowiednio dobrana terapia są kluczowe dla rozwoju komunikacji, umiejętności społecznych i samodzielności. Duże znaczenie ma także codzienne wsparcie rodziny oraz wykorzystanie gier i pomocy sensorycznych, które uatrakcyjniają terapię i pomagają dziecku lepiej funkcjonować na co dzień.