Komunikacyjny most zamiast muru – przewodnik o tym, jak rozmawiać z dzieckiem w spektrum.

70 odwiedzin
0 komentarzy

Zasadniczą kwestią rozpatrywaną przy komunikacji z dziećmi z autyzmem, jest zrozumienie tego, czego doświadczają. Należy mieć na uwadze, że ich system przetwarzania sensorycznego zachowuje się inaczej, niż nasz. Przetwarzanie bodźców zmysłowych z otaczającego świata stanowi dla nich wyzwanie. Słuch, wzrok, węch, zmysł dotyku, mogą radykalnie różnić się od naszych. Zdarza się, że samo przebywanie dzieci ze spektrum w otaczającym nas świecie może być dla nich skrajnie przytłaczające.

Znaczenie granic i zasad dla dzieci ze spektrum autyzmu, jako początek do komunikacji

Dzieci ze spektrum mogą odbierać świat jako chaotyczny, nieprzewidywalny i nieokiełznany. Często mimo pozytywnych intencji i starań możemy być odbierani przez dzieci ze spektrum, jako osoby nieprzewidywalne i niedające się kontrolować.

Dla dorosłych pewne granice są oczywiste i potrzebne. Potrzebne są nam przepisy ruchu drogowego, tak by swobodnie móc funkcjonować w ruchu drogowym. Brak takich przepisów spowodowałoby, że nie czulibyśmy się bezpieczni, ani pewni podczas kierowania samochodem.

Dzieci ze spektrum chcą wiedzieć, co mogą robić w swoim środowisku, a czego nie, w ten sposób pragną zrozumieć, jak działa świat wokół nich i że działa w sposób konsekwentny. Ponadto daje im to odczuć, ze ktoś ich „pilnuje”, ze rodzina i rodzice się nimi opiekują, zapewniając im przy tym cenne bezpieczeństwo i stanowiąc barierę przed wszelkiego rodzaju zagrożeniami.

Granice dla dzieci ze spektrum są istotnym narzędziem edukacyjnym. Niezależnie gdzie na spektrum autyzmu znajduje się dziecko, może się nauczyć pewnych granic i je zrozumieć. To w naszej gestii leży, aby takie granice ustanowić i nauczyć dziecko ich przestrzegania - oczywiście w jak najbardziej czuły i pełen zatroskania sposób. Należy pamiętać, ze dawanie kontroli stanowi klucz do silnej relacji z dzieckiem. Im silniejsza jest taka relacja, to tym większe prawdopodobieństwo, że dziecko ze spektrum nawiąże z nami kontakt i rozszerzy komunikację. Ostrożnie dobierając granice, możemy dobrać te najważniejsze tak, by stworzyć ich jak najmniej. Rozważając granicę dla dziecka ze spektrum warto zadać sobie pytanie „Czy ta granica sprzyja ogólnemu zdrowiu i bezpieczeństwu mojego dziecka ?”. W tworzeniu i przestrzeganiu niezbędnych granic należy zachować konsekwencję i wytrwałość.

Jak rozmawiać z dzieckiem ze spektrum autyzmu? Kluczem jest prosta komunikacja

Dzieci z autyzmem także rosną i rozwijają się z każdym dniem, dlatego bardzo istotna jest wspólna komunikacja. Olbrzymią rolę ma próba odnalezienia drogi jak najlepszej komunikacji z dzieckiem. Udzielanie zrozumiałych wyjaśnień zawsze pomaga dziecku zrozumieć otaczający je świat. Udzielanie zrozumiałych wyjaśnień dzieciom, daje szansę na budowanie silniejszych więzi. Choć nie zawsze dzieci rozumieją wszystkie słowa, to jednak dociera do nich ton głosu, ekspresja mimiczna oraz język ciała. Mimo, że dziecko może nie rozumieć wszystkiego, to pojmuje, że dorosły jest po to by mu pomóc, chronić go, stawać po jego stronie, a co za tym idzie buduje się w nim zaufanie do siebie. Nie można zatem bagatelizować potęgi tłumaczenia.

Jak zorganizować przestrzeń wspierającą komunikację z dziećmi ze spektrum autyzmu?

Dla budowania coraz lepszej komunikacji i rozwoju interakcji z dzieckiem, warto zadbać o odpowiednią przestrzeń, która będzie jak najbardziej optymalna do przebywania i rozwoju kanałów komunikacji. Do tego celu istotne jest zagospodarowanie niezależnego pomieszczenia, może to być każdy pokój który spełnia podstawowe wymaganie by móc przebywać tam z dzieckiem sam na sam, tak by dziecko się nie rozpraszało.

W takim pomieszczeniu warto mieć jako swój atrybut przedmioty zachęcające do interakcji. Z reguły warto wziąć pod uwagę zabawki, które są dla dziecka interesujące, lub czujemy, ze mogą dziecko zainteresować. Czas spędzony w pokoju zabaw powinien być jak najprzyjemniejszy. Im więcej radości, tym więcej kontaktu i nauki. Wybierając przedmioty które mogą się znaleźć w pomieszczeniu w którym będziemy rozwijali komunikację z dzieckiem mogą się znaleźć: książki, kredki, klocki, zabawki drewniane, zabawkowe pojazdy, pomoce sensoryczne, piłki, kocyk, gry planszowe. Pokój zabaw powinien być strefą wolną od elektroniki, tak by uwaga dziecka kierowała się na nas i na komunikację z nami a nie na elektronikę. Mimo, że niektóre dzieci ze spektrum uwielbiają „ekraniki” i zabawki na baterie, to nie wspierają one komunikacji z dorosłymi. My musimy stawiać na zabawki edukacyjne i pomoce terapeutyczne, pomoce rozwojowe, które umożliwiają budowanie interakcji tak, żebyśmy mogli zachęcić naszego syna bądź córkę do komunikowania się z nami. Lepiej nie umieszczać w pokoju zabaw żadnych zabawek, które mogłyby konkurować bezpośrednio z nami. Nasze dziecko powinno nauczyć się rozmawiać przede wszystkim z ludźmi.

Interakcyjna koncentracja - kluczowy element rozwoju komunikacji

Interakcyjna koncentracja uwagi jest to największe wyzwanie dla dzieci ze spektrum. Jeżeli chcemy, aby nasze dzieci rozwijały komunikację z nami, powinniśmy zacząć od wzmocnienia i wydłużenia interakcyjnej koncentracji uwagi. Nie należy mylić interakcyjnej koncentracji uwagi z zakresem uwagi, Zakres uwagi to czas, w którym ktoś jest w stanie wykonać daną czynność. Warto przyjrzeć się temu, jak dziecko może siedzieć i robić jedną rzecz, na przykład układać puzzle, budować z klocków, rysować, grać w grę, wykorzystywać pomoce zręcznościowe i manipulacyjne, przeglądać książki.

Przykładowe zabawy z dziećmi ze spektrum autyzmu rozwijające komunikację

Mata Twister sensoryczny - zestaw

To wielokolorowa pomoc dydaktyczna o wymiarach 105 cm na 155 cm, która dzięki zróżnicowanym fakturom kwadratów pobudza receptory dotykowe dziecka podczas aktywnej zabawy ruchowej.

Ścieżka sensoryczna

Ścieżka sensoryczna

Składa się z zestawu paneli wypełnionych różnorodnymi substancjami, takimi jak żele czy wypustki, które intensywnie stymulują układ proprioceptywny oraz zmysł równowagi podczas chodzenia boso.

Skrzynia sensoryczna

Skrzynia sensoryczna

Jest drewnianą kostką edukacyjną wyposażoną w specjalne otwory i elementy manipulacyjne, dzięki którym dziecko może rozwijać motorykę małą oraz ćwiczyć umiejętność odkrywania przedmiotów ukrytych w jej wnętrzu.

Jak funkcjonuje dziecko ze spektrum autyzmu? Jak wykorzystać to w komunikacji?

Dzieci ze spektrum potrafią skoncentrować się na swoich zainteresowaniach przez długi czas, zakres ich uwagi może być o wiele dłuższy niż wśród typowo rozwijających się rówieśników. Interakcyjna koncentracja uwagi oznacza coś innego – jest to czas, jaki dzieci ze spektrum poświęcają innej osobie. W takiej sytuacji dzieci skupiają się na drugiej osobie poprzez:

wymianę spojrzeń i gestów,
wymianę słów, uśmiechów, dźwięków,
nawiązanie kontaktu fizycznego,
wykonywanie czynności na zmianę.

W czasie wspólnego spędzania czasu może dochodzić do takich aktywności jak, robienie min, kształcenie zdolności manualnych, gier planszowych, zabawy na macie edukacyjnej, budowanie z klocków, ćwiczenia z pomocami sensorycznymi, wspólne zabawy np. rzut do celu.

Jak mierzyć i rozumieć czas wspólnej uwagi?

Interakcyjna koncentracja uwagi dziecka może trwać niekiedy tylko kilka sekund, ale może trwać nawet do kilku minut. W ten sposób możemy ocenić, co jest ulubioną rozrywką dziecka. Praca nad interakcyjnej koncentracją uwagi oznacza, że poświęcamy się zdobywaniu umiejętności komunikacji werbalnej. Jeśli chcemy być razem z dziećmi i obserwować ich zachowania, powinniśmy się zbliżać do nich przez wspólne działania, przy okazji celebrując te działania które są przez dziecko najbardziej akceptowane. Ważne by celebrować następujące okazje:

wszelki kontakt wzrokowy,
wszystkie dźwięki,
wszystkie słowa,
każdy kontakt fizyczny,
każdą reakcję na nasze prośby,
każdą wymianę rzeczy, gdy dziecko coś daje lub bierze.

Ponadto warto celebrować takie umiejętności jak:

mycie rąk,
ubieranie się,
wiązanie butów,
pisanie swojego imienia, itd.

Dziecko z autyzmem musi pracować ciężej niż jego przeciętny rówieśnik. Ważne by dziecko chciało próbować i polubiło próbować, więc istotne jest nagradzanie każdego wysiłku.

Małe kroki, wielkie sukcesy - Celebrowanie drogi do komunikacji

Interakcyjna koncentracja uwagi nie jest mocną cechą dzieci ze spektrum. Ten czas, to moment w który dzieci skupiają swoją uwagę na innej osobie wchodząc z nią w interakcje. Jeśli wzmocni i wydłuży się interakcyjną koncentrację ułatwi to naukę werbalnej komunikacji.

Przechodząc do komunikacji werbalnej należy pamiętać o tym by wyjaśniać dzieciom kierujące nami intencje. Kiedy właściwie przedstawimy naszym dzieciom kontekst i nasze intencje damy im szansę na zrozumienie tego, że jesteśmy po ich stronie i staramy się im pomóc. Brak reakcji ze strony dziecka nie oznacza niezrozumienia, w rozwijaniu komunikacji należy zachowywać cierpliwość.

Komunikacja werbalna składa się z dwóch części mówienia i słuchania. Powiedzenie „milczenie jest złotem” pasuje do dzieci ze spektrum. Cisza stwarza warunki dla dzieci ASD warunki do eksperymentowania ze zdolnościami komunikacji werbalnej.

Głos ukryty w ciszy - Jak milczenie otwiera przestrzeń do rozmowy?

W momencie kiedy przestajemy rozmawiać, powstaje miejsce na słuchanie. Jeśli chcemy usłyszeć coś od dziecka, musimy stworzyć dla niego odpowiednią przestrzeń. Idealna do tego staje się cisza. To właśnie nasze milczenie może być przestrzenią w której będą się mogły skupić nad wypowiedzią własnego słowa. Milczenie, to też słuchanie, na przykład wsłuchujemy się w dźwięki lub odgłosy wydawane przez dziecko. W takich momentach w komunikacji warto użyć gestów, mimiki do tego by wysłać do dziecka swój sygnał. Umiejętność słuchania jest częścią komunikacji werbalnej. W milczeniu usłyszymy więcej i stworzymy szerszą przestrzeń do rozmowy. Cisza tworzy dobry grunt dla dzieci. Wszelkie sygnały płynące od dziecka warto celebrować, mimo, że nie zawsze da się odszyfrować ich znaczenie. Celebrowanie dźwięków, słów płynących od dzieci podkreśla im to, że ich słuchamy.

Należy zwrócić uwagę, że takie zachowania jak bicie, szczypanie, gryzienie, krzyk, płacz, też są formą komunikacji. Na takie zachowanie reakcja powinna być stosowna. Oznacza, to że za każdym razem, gdy dziecko płacze, bije, krzyczy ( nie biorąc pod uwagę sytuacji niebezpiecznych dla dziecka) należy działać powoli, taka reakcja powinna stać w przeciwieństwie do komunikatów werbalnych, dźwięków i słów płynących od dziecka. Taki sposób zachowania z czasem sprawi, że dziecko dostrzeże ważny kontrast, zrozumie że użycie słów lub dźwięków jest dla niego bardziej skuteczne niż bicie czy gryzienie. Oczywiście ten proces jest mocno zindywidualizowany i każde dziecko może zrozumieć to na innym etapie.

Słowa mają moc - Jak natychmiastowa reakcja buduje skuteczność mowy?

Sukces w komunikacji werbalnej opiera się na pokazaniu dziecku, że jego głos ma realny wpływ na otoczenie.

Klucz do sukcesu: Szybkość i konkretne działanie

Staraj się przestrzegać poniższych zasad:

Reaguj niezwłocznie: Twoja odpowiedź na każde słowo czy dźwięk wydany przez dziecko powinna być natychmiastowa.
Miej pomoc pod ręką: Warto przygotować „paletę” zabawek, które możesz od razu podać dziecku w odpowiedzi na komunikat.
Przykład w praktyce: Jeśli dziecko powie „bum bum”, zdejmij z półki samochód lub inny pojazd i podaj go dziecku.
Buduj poczucie sprawstwa: Szybka reakcja uczy dziecko, że używanie słów to najskuteczniejszy sposób na otrzymanie tego, czego potrzebuje.
Celebruj komunikację: Twórz środowisko, w którym każde wypowiedziane słowo jest słyszalne i traktowane jako wyjątkowe wydarzenie o dużej mocy.

Technika „Nazwij to”

Możesz ją stosować w pokoju zabaw oraz w codziennych sytuacjach:

Nazywaj gesty: Za każdym razem, gdy dziecko wskazuje na jakiś przedmiot lub czynność, podaj jego nazwę.
Stawiaj na prostotę: Skupiaj się na pojedynczych słowach, aby dziecko mogło łatwo skojarzyć nazwę z konkretnym celem.

Budowanie trwałych nawyków

Podczas budowy nawyków:

Dostrzegaj każdy wysiłek: Każda próba wypowiedzenia słowa zasługuje na Twoją uwagę i docenienie.
Bądź wytrwały i konsekwentny: Regularne stwarzanie okazji do nauki poprzez zabawę doprowadzi w końcu do przełomu w komunikacji.
Zachęcaj do rozmowy: Poprzez częste odpowiadanie na prośby dajesz dziecku więcej szans na rozwój dialogu.

Kontrastowanie dynamiki reakcji

Warto pamiętać o dynamice naszych reakcji. Dynamika i nasza reakcja na słowa, dźwięki i gesty dziecka powinna być wysoka, tak by dziecko mogło ten proces zauważać i odczuć. Natomiast w przypadku napadów złości, wręcz przeciwnie reakcja nie powinna być dynamiczna, może być spowolniona, tak ustawiony proces reakcji pozwala ukazać dziecku, że bardziej konstruktywna jest komunikacja werbalna i niewerbalna w przeciwieństwie do krzyku czy napadów złości.

Gdy kończą nam się domowe pomysły, czasem warto sięgnąć do literatury, a także sprawdzonych pomocy i zabawek edukacyjnych. Za pomocą gotowych pomocy logopedycznych można przygotować więcej zajęć i zabaw, które pomogą w komunikacji z dzieckiem.

Menu